Excalidraw: szkic architektury AI, który uruchamia rozmowę

Excalidraw to otwarta tablica do rysowania diagramów o wyglądzie szkicu. Repozytorium projektu zawiera aplikację i bibliotekę do osadzania. Jej przewaga w pracy nad AI OS nie polega na tworzeniu formalnego modelu, lecz na tym, że ekspert dziedzinowy, architekt i programista mogą w kilka minut narysować ten sam proces i wskazać, gdzie rozumieją go inaczej.

Kiedy szkic pomaga bardziej niż slajd?

Podczas warsztatu o reklamacji narysuj klienta, zgłoszenie, produkt, magazyn, system ERP i agenta. Strzałkami oznacz, które dane agent tylko czyta, a które może zmienić. Kolorem zaznacz decyzje wymagające zatwierdzenia. Taki obraz pokazuje lukę szybciej niż wielostronicowy opis: na przykład brak właściciela danych o numerze partii albo niejasne miejsce zapisu decyzji.

To świetny etap przed technicznym modelowaniem ontologii firmy. Diagram można dołączyć do specyfikacji w AI SDLC jako wizualne objaśnienie, lecz źródłem prawdy dla typów, reguł dostępu i kontraktów API powinny być wersjonowane artefakty, które da się testować. Szkic nie waliduje kluczy, kardynalności, ograniczeń OWL ani uprawnień agenta.

Suwerenność i alternatywy

Otwarty kod oraz możliwość osadzenia aplikacji dają zespołowi większą kontrolę nad narzędziem. Mimo to przy poufnych diagramach sprawdź konfigurację hostingu, współpracy i przechowywania plików. Publiczny link do tablicy nie powinien przypadkiem ujawniać architektury sieci, nazw klientów ani poświadczeń. Eksport obrazu zachowuje widok, ale nie cały kontekst decyzji; warto zapisać obok diagramu krótki opis założeń.

Alternatywą jest diagrams.net dla bardziej formalnych schematów, Mermaid dla diagramów blisko kodu oraz Miro dla rozbudowanej współpracy warsztatowej. Excalidraw wybieram na początek rozmowy: pomaga szybko odkryć różnice w rozumieniu systemu. Po warsztacie trzeba te ustalenia przenieść do modelu danych, testów i dokumentacji operacyjnej.

Jak poprowadzić warsztat, który kończy się decyzją?

Zacznij od jednego rzeczywistego przypadku, a nie od schematu „całej firmy”. Poproś uczestników, aby nazwali obiekty i czynności słowami używanymi na co dzień. Osobno oznacz systemy źródłowe i ludzi odpowiedzialnych za decyzje. Następnie dodaj strzałki przepływu danych oraz strzałki działań. To rozróżnienie jest ważne: połączenie CRM → Agent może oznaczać wyłącznie odczyt, podczas gdy Agent → CRM oznacza zmianę stanu i wymaga innej kontroli.

Przy każdym miejscu spornym dopisz pytanie, zamiast zamieniać niepewność w ładną strzałkę. „Który system ma prawdziwy status zamówienia?”, „czy dwa kontakty to jeden klient?”, „kto może zatwierdzić rabat?” — takie komentarze są wynikiem warsztatu. Po spotkaniu przypisz im właściciela i termin. Dopiero odpowiedzi przenieś do definicji ontologii, kontraktów API lub reguł procesu.

Szkic może też pomóc przy przeglądzie bezpieczeństwa. Zakreśl granicę między danymi firmowymi a zewnętrznym modelem i pomiędzy narzędziem agenta a systemem produkcyjnym. Do testu AI SDLC dołącz scenariusz: co stanie się, jeśli dokument źródłowy zawiera wrogą instrukcję? Kto zobaczy próbę wykonania zakazanej akcji? Dobrze narysowany diagram nie zastępuje testu, ale pokazuje, co trzeba przetestować.

Na końcu zapisz wersję obrazu w repozytorium wraz z datą, uczestnikami i trzema podjętymi decyzjami. Dzięki temu kolejny programista nie musi zgadywać, czy strzałka oznacza stan obecny, czy pomysł na przyszłość. Excalidraw pozostaje wtedy narzędziem komunikacji, a nie nieformalną i stale rozjeżdżającą się specyfikacją.