RBAC, ABAC i ReBAC: uprawnienia agentów AI

Temat: Bezpieczeństwo i utrzymanie AI

RBAC, ABAC i ReBAC to trzy sposoby odpowiedzi na pytanie, czy konkretny podmiot może wykonać konkretną akcję na konkretnym zasobie. W systemie agentowym podmiotem może być użytkownik, usługa albo agent działający w imieniu użytkownika. Model językowy może zaproponować operację, ale decyzja o jej dopuszczeniu musi zapaść poza promptem. Jak te modele łączą się z tożsamością agenta, zatwierdzaniem działań i audytem, wyjaśnia poradnik o uprawnieniach agentów AI. Ten wpis jest dla zespołu, który pisze i testuje polityki.

Co oznaczają te skróty?

ModelNa czym opiera decyzjęPrzykładowa reguła
RBAC (Role-Based Access Control)Rola przypisana podmiotowiAnalityk może czytać raport, a operator może zatwierdzić zmianę.
ABAC (Attribute-Based Access Control)Atrybuty podmiotu, zasobu, akcji i kontekstuRaport można czytać, jeśli należy do działu użytkownika i nie ma klauzuli poufności.
ReBAC (Relationship-Based Access Control)Relacje w grafie podmiotów i zasobówUżytkownik ma dostęp do dokumentu, bo należy do zespołu przypisanego do projektu właściciela.

RBAC jest czytelny i łatwy do audytu przy niewielkiej liczbie ról. Rozbudowana organizacja szybko tworzy jednak „eksplozję ról”: osobna rola dla każdego klienta, projektu i wyjątku staje się trudna do utrzymania. ABAC wyraża warunki zależne od klasyfikacji danych, działu, lokalizacji lub czasu. Wymaga wiarygodnych atrybutów i odmowy, gdy któregoś brakuje. ReBAC pasuje do organizacji, w której dostęp wynika z członkostwa, własności, delegacji i hierarchii zasobów. Wymaga aktualnego grafu relacji oraz jasnych zasad cofania dostępu.

Karta „RBAC, ABAC czy ReBAC?”. RBAC: dostęp wynika ze stanowiska, ról jest kilka — przykład: obsługa reklamacji czyta umowy. ABAC: potrzebne są warunki, takie jak klasyfikacja danych, kwota, dział lub godzina — przykład: tylko umowy bez klauzuli poufne. ReBAC: dostęp wynika z relacji, takich jak opiekun klienta, członek projektu lub właściciel — przykład: tylko opiekun klienta A. Najczęściej łączy się modele: role wyznaczają ogólny zakres, atrybuty i relacje rozstrzygają o konkretnym rekordzie. Uproszczenie autora.
RBAC, ABAC czy ReBAC? Kiedy który model wystarcza i jak się je łączy. Grafika z poradnika o uprawnieniach agentów AI; uproszczenie autora na podstawie NIST i artykułu o Zanzibarze.

Definicje można porównać ze źródłami: NIST RBAC, NIST SP 800-162 o ABAC oraz model relacji SpiceDB. Osobne karty RBAC, ABAC i ReBAC z przykładami są w mapie wpisów poradnika o uprawnieniach.

Dlaczego agent wymaga dodatkowej ostrożności?

Tradycyjny użytkownik klika widoczny przycisk. Agent może sam wybrać narzędzie, ułożyć argumenty i wykonać serię kroków. Dlatego sprawdzenie uprawnienia tylko przy otwarciu panelu jest niewystarczające. Każde narzędzie mające efekt uboczny powinno egzekwować politykę w momencie wywołania. Zakres dostępu agenta nie może być większy od zakresu zleceniodawcy, a sama treść dokumentu lub promptu nie może nadać agentowi nowej roli.

Przykład: pracownik prosi agenta o streszczenie umów klienta A. RBAC pozwala roli „opiekun klienta” czytać umowy. ABAC ogranicza odczyt do dokumentów o dopuszczalnej klasyfikacji. ReBAC sprawdza, czy pracownik rzeczywiście należy do zespołu obsługującego klienta A. Jeśli agent później proponuje wysłanie umowy, musi nastąpić osobna decyzja dla akcji „eksportuj”, niezależna od prawa odczytu. Które dane w takim procesie są potrzebne, a które zakazane, rozpisuje wpis do jakich danych agent AI naprawdę potrzebuje dostępu.

Jak połączyć modele w AI OS?

Nie trzeba wybrać dokładnie jednego. Role mogą wyznaczać ogólny zakres, atrybuty dodawać warunki, a relacje określać dostęp do konkretnego obiektu. Ważna jest jedna ścieżka decyzyjna: podmiot, akcja, zasób, kontekst, wersja polityki i wynik „allow/deny”. W systemie z ontologią operacyjną definicja akcji powinna wskazywać także wymagane uprawnienie i skutki wykonania.

Do egzekwowania można ocenić Cerbos (punkt decyzji oddzielony od kodu aplikacji), SpiceDB (graf relacji w modelu Zanzibar) albo Cedar (język polityk), zależnie od modelu polityki. Tożsamość to osobna warstwa: serwer taki jak Keycloak odpowiada, kto pyta, a silnik polityk — czy wolno. Granicę między nimi opisuje wpis Keycloak w AI OS.

Jak to testować z agentem kodującym?

Poproś agenta o test tabelaryczny obejmujący: poprawny dostęp, obcy projekt, brak atrybutu, cofniętą delegację, próbę zapisu przy prawie odczytu i prompt injection żądający obejścia reguły. Test musi wywołać prawdziwą granicę narzędzia, a nie jedynie funkcję pomocniczą używaną przez UI. Po zmianie polityki sprawdź, czy aktywne sesje i cache nie utrzymują starej decyzji. Przegląd człowieka powinien ocenić zarówno regułę, jak i dane źródłowe, na których opiera się decyzja.

Jeśli organizacja nie potrafi wskazać właściciela tożsamości, zasobu i relacji, najpierw potrzebna jest mapa uprawnień. Bez niej ani rozbudowany silnik polityk, ani ostrożnie napisany prompt nie zapewnią bezpiecznej autonomii.

Portret Krzysztofa Majchrzyckiego

O autorze

Krzysztof Majchrzycki jest architektem systemów i AI Business Partnerem. Od wielu lat łączy technologię z biznesem i zarządzaniem. Współtworzył firmy technologiczne i kierował polskim oddziałem międzynarodowej grupy. Dziś projektuje modele firm i inteligentne systemy operacyjne, które z nich wynikają. Ukończył Executive MBA i ma certyfikat Prosci® Certified Change Practitioner.

Polityki autoryzacji z testami odmowy

Forward Deployed AI Engineer to kurs w Akademii dla inżyniera, który buduje aplikacje i agentów na modelach AI w systemach firmy: projektuje tożsamość i uprawnienia agenta, pisze testy odmowy i prowadzi odbiór. Kurs jest w przygotowaniu — zapisz się na listę oczekujących.