Palantir Ontology System: jak modelować decyzje firmy

Temat: Palantir AI

Palantir Ontology składa się z sześciu elementów: obiektów, właściwości, powiązań, akcji, funkcji i uprawnień. Trzy pierwsze opisują, co istnieje w firmie. Trzy kolejne pozwalają to zmieniać: funkcja liczy warianty, akcja zapisuje decyzję, a uprawnienia określają, kto może zobaczyć i kto może zmienić. Modelowanie zaczyna się od jednej decyzji, nie od listy tabel. Decyzja wraca do danych przez akcję: zmiana trafia do obiektów, do systemu źródłowego i do logu akcji. Stan na 6.10.2026, według dokumentacji Palantir.

Ten wpis jest o modelowaniu: z czego zbudować ontologię i jak sprawdzić, czy działa. Czym jest Palantir i jak łączą się jego produkty, opisuje poradnik o Palantir dla firm. Model pojęć niezależny od platformy omawia poradnik o ontologii firmy, a szerszy kontekst daje filar ontologii firmy.

Z czego składa się Palantir Ontology

Palantir opisuje Ontology System jako połączenie czterech rzeczy: danych, logiki, akcji i bezpieczeństwa. W przeglądzie ontologii te same składniki są podzielone na dwie grupy. Semantyczne to obiekty, właściwości i powiązania. Kinetyczne to akcje, funkcje i dynamiczne zabezpieczenia. Palantir nazywa całość warstwą operacyjną organizacji.

ElementCo to jest według dokumentacjiPrzykład: zamówieniePytanie do właściciela
ObiektTyp obiektu to schemat rzeczywistego bytu albo zdarzeniaZamówienie, część, zlecenie produkcyjneCo jest jednym egzemplarzem i jaki ma identyfikator?
WłaściwośćCecha bytu; działa jak kolumnaTermin obiecany, statusZ którego systemu pochodzi wartość?
PowiązanieRelacja dwóch typów obiektów, dwukierunkowaZamówienie wymaga częściJedno do wielu czy wiele do wielu?
AkcjaZestaw zmian obiektów i powiązań wykonywany narazZmień termin zamówieniaKto zatwierdza i co musi być spełnione?
FunkcjaLogika w TypeScript albo PythonieWylicz najwcześniejszy terminKto odpowiada za regułę?
UprawnieniaDostęp do schematu i do danych; edycja przez akcję osobnoMagazyn widzi stan części, nie marżęKto może zobaczyć, a kto zmienić?

Semantyka bez kinetyki to katalog. Palantir pisze wprost, że „rzeczowniki” ontologii potrzebują „czasowników”. Sama relacja „zamówienie należy do klienta” pozwala analizować dane. Akcja „zmień termin” mówi, kto może zmienić stan, przy jakich warunkach i co się stanie potem.

Sześć elementów Palantir Ontology w dwóch grupach. Semantyczne: obiekty, właściwości i powiązania opisują, co istnieje w firmie. Kinetyczne: funkcje liczą warianty, akcje zmieniają stan obiektów, a uprawnienia oddzielają prawo odczytu od prawa zmiany.
Podział na elementy semantyczne i kinetyczne według dokumentacji Palantir (stan z 6.10.2026). Przykłady z zamówieniem to ilustracja autora.

Jak modelować: jedna decyzja, sześć kroków

Weźmy hipotetyczną firmę produkcyjną. Decyzja brzmi: czy przesunąć termin zamówienia, gdy brakuje części? Sprzedaż zna termin obiecany klientowi, magazyn stan części, produkcja plan zleceń, a finanse koszt ekspresowej dostawy. Każdy patrzy na osobny raport. Model ma to połączyć w jedną decyzję.

  1. Obiekty. Wypisz tylko te, których potrzebuje decyzja: zamówienie, klient, część, dostawa części, zlecenie produkcyjne. Każdy typ obiektu potrzebuje klucza głównego, a nie każdy typ właściwości może nim być. Jeśli zamówienie ma inny numer w CRM i w ERP, ustal mapowanie, zanim zaczniesz modelować.
  2. Właściwości. Przy każdej zapisz źródło i aktualność. „Termin obiecany klientowi” z CRM to nie „termin z planu produkcji” z ERP. To dwie właściwości z dwoma właścicielami.
  3. Powiązania. Zamówienie wymaga wielu części, a jedna część trafia do wielu zamówień, więc to relacja wiele do wielu. Typ powiązania jest dwukierunkowy: z części dojdziesz do wszystkich zamówień, które blokuje.
  4. Funkcje. Najwcześniejszy możliwy termin liczy funkcja. Funkcje czytają właściwości, przechodzą po powiązaniach i mogą zmieniać obiekty w akcjach. Regułę zatwierdza właściciel procesu, nie autor kodu.
  5. Akcje. Rozdziel „zaproponuj nowy termin” (planista) od „potwierdź termin klientowi” (opiekun klienta). Typ akcji ma parametry, kryteria zatwierdzenia i reguły. Przykładowe kryterium: koszt ekspresowej dostawy powyżej limitu wymaga drugiej osoby.
  6. Uprawnienia. Prawo do zmiany przez akcję jest oddzielone od prawa odczytu. Magazyn widzi stan części, ale nie marżę. Handlowiec widzi powód opóźnienia, ale nie zmieni planu produkcji.

Kolejność 1–6 to moja rekomendacja, nie wymóg platformy. Akcje projektuję po funkcjach, bo kryterium akcji często korzysta z wyniku obliczenia. Uprawnienia na końcu, ale nie „na później”: bez nich model nie przejdzie testu.

Jak decyzja wraca do danych

Akcja to miejsce, w którym decyzja staje się zapisem. Dokumentacja Palantir opisuje trzy ślady tego zapisu.

Zmiana obiektów. Po akcji nowy termin widać we wszystkich aplikacjach zbudowanych na ontologii. Zmiany trafiają do zbioru writeback typu obiektu, więc kolejne obliczenia pracują już na nowym stanie.

Zapis w systemie źródłowym. Webhook typu writeback wykonuje się przed zmianą obiektów. Jeśli ERP odrzuci zapis, Foundry nie wprowadzi żadnej zmiany. Webhook typu side effect działa odwrotnie: wykonuje się po zmianie, a użytkownik widzi sukces, zanim system zewnętrzny odpowie. Akcja ma najwyżej jeden writeback; efektów ubocznych może być kilka, bez gwarantowanej kolejności. Przy potwierdzaniu terminu klientowi to różnica zasadnicza. Albo ERP przyjął termin, albo nic się nie zmieniło.

Log akcji. Log akcji zapisuje udane wywołania jako nowy typ obiektu: kto, kiedy, która akcja i w jakiej wersji, z jakimi parametrami i które obiekty zmieniła. Log jest powiązany ze zmienionymi obiektami, więc przy zamówieniu widać historię decyzji. Nieudanych prób log nie zapisuje; do pełnego śladu dokumentacja wskazuje historię edycji.

Palantir nazywa to „decision lineage”: kiedy decyzja zapadła, na jakiej wersji danych i w której aplikacji. Ta sama strona opisuje scenariusze, czyli przygotowanie zmian w wydzielonym fragmencie ontologii i ocenę skutków przed zatwierdzeniem.

Pętla decyzji w Palantir Ontology: dane z ERP i CRM tworzą obiekty, funkcja liczy warianty, człowiek lub agent uruchamia akcję w granicach uprawnień, webhook writeback zapisuje zmianę w systemie źródłowym albo zatrzymuje całą akcję, obiekty dostają nowy stan, a log akcji zapisuje, kto i kiedy zdecydował. Ten zapis wraca jako dane do kolejnych decyzji.
Przebieg według dokumentacji akcji, webhooków i logu akcji Palantir (stan z 6.10.2026). Przykład z terminem zamówienia to ilustracja autora.

Agent AI pracuje na tych samych zasadach

Według opisu architektury AIP każda operacja ludzi i agentów podlega kontrolom opartym na rolach, oznaczeniach i celu, a platforma loguje każdą akcję człowieka i agenta. Agent może więc przygotować propozycję nowego terminu i uzasadnienie. Czy może ją zatwierdzić, rozstrzyga typ akcji i uprawnienia. Agent AI się nie męczy i nie waha, więc potwierdziłby klientowi nowy termin nawet o trzeciej w nocy. Dlatego akcja „potwierdź termin klientowi” powinna wymagać człowieka.

Jak sprawdzić, czy model jest gotowy

Weź próbkę historycznych spraw i przejdź je na modelu. Model jest gotowy, gdy:

  • każdy obiekt ma klucz, właściciela i źródło danych;
  • każda właściwość, której używa funkcja, ma opisane źródło i aktualność;
  • powiązania mają opisaną krotność, a model obsługuje zamówienie bez części i część bez zamówienia;
  • każda akcja ma kryteria i przeszła test odmowy: brak uprawnień, przekroczony limit, błąd zapisu w ERP (writeback powinien zatrzymać całość);
  • z logu akcji przy obiekcie da się odtworzyć decyzję sprzed miesiąca.

Jeśli nie umiecie ustalić, czym jest „zamówienie potwierdzone”, problem leży przed platformą, w uzgodnieniu pojęć. Jak model działa w całej firmie — kto zatwierdza, gdzie kończy się ontologia i jak odebrać pilota — opisuje wpis o ontologii Palantira w Enterprise OS. Piszę niezależnie od vendora i partnera; przykład zamówienia jest hipotetyczny.

Portret Krzysztofa Majchrzyckiego

O autorze

Krzysztof Majchrzycki jest architektem systemów i AI Business Partnerem. Od wielu lat łączy technologię z biznesem i zarządzaniem. Współtworzył firmy technologiczne i kierował polskim oddziałem międzynarodowej grupy. Dziś projektuje modele firm i inteligentne systemy operacyjne, które z nich wynikają. Ukończył Executive MBA i ma certyfikat Prosci® Certified Change Practitioner.

Spiszcie firmę, zanim wybierzecie platformę

Prezentacja dla zarządu: 90 minut, w których nazwiemy jedną decyzję, jej dane i właściciela. Tak zaczyna się model firmy niezależny od dostawcy.